Politici zonder partij: Sociale zekerheid en de geboorte van het neoliberalisme in Nederland (1945-1958)

Hoewel de meeste politiek historici het belang van ideeën in de politiek niet
zullen ontkennen, is de invloed van ideeën op politieke machtsvorming nauwelijks onderzocht. Dit artikel behandelt de rol van politieke ideeën in crisistijd,
en vestigt daarbij de aandacht op de Nederlandse neoliberalen. Kort na de
Tweede Wereldoorlog voerden zij een felle ideeënstrijd tegen de oprukkende
verzorgingsstaat. Omdat deze neoliberalen geen eigen partijen oprichtten, maar
streefden naar invloed binnen gevestigde partijen, zijn zij in de politieke geschiedschrijving tot nu toe onopgemerkt gebleven. Juist door hun afwijkende
organisatievorm bieden zij echter een interessant aanknopingspunt om de relatie
tussen ideeën en politieke machtsvorming nader te onderzoeken.
Uit de analyse blijkt dat de neoliberalen, die zich sinds het late interbellum
afkeerden van het sociaal-liberalisme én het klassiek-liberalisme, na de beurskrach
van 1929 een invloedrijk, internationaal netwerk opbouwden. Na de oorlog zochten
zij de publiciteit met hun felle ideeënstrijd tegen sociale zekerheid, zonder daarbij
tot partijvorming over te gaan. Met hun strijd tegen de sociaaldemocraten stonden
de neoliberalen aan de basis van de naoorlogse links-rechtstegenstelling in de
Nederlandse politiek, die de confessionele middenpartijen ernstig zou verdelen op
sociaaleconomisch terrein. De verzorgingsstaat kon in Nederland dan ook pas worden
opgebouwd nadat deze neoliberale weerstand in de jaren vijftig werd gebroken.