De overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs tijdens de COVID-19 pandemie: de ervaringen van leerlingen

Leerlingen die in 2020, gedurende de COVID-19 pandemie, de overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs hebben gemaakt vormen een speciale groep. Ze konden in het voorjaar van 2020 enige tijd niet naar school, en volgden thuisonderwijs juist in de periode dat een belangrijke overgang in hun schoolloopbaan aanstaande was. De eindtoets verviel, waardoor het voorlopige schooladvies in de meeste gevallen definitief werd, zonder te kunnen worden bijgesteld (Geven 2020). Meer nadruk kwam te liggen op de behulpzaamheid van de ouders, waardoor ongelijkheden mogelijkerwijs werden versterkt (Bol et al. 2020). Opeens werd de kwaliteit van de technologische infrastructuur op een school van groot belang voor effectief onderwijs, wat verschillen tussen scholen mogelijk heeft versterkt (Van de Werfhorst et al. 2020). In dit rapport doen we verslag van de ervaringen van de leerlingen zelf. In aanvulling op een lopend onderzoeksproject PRIMS (over de overgang van het primair naar het secundair onderwijs)1, hebben we een extra vragenlijst afgenomen in de herfst van 2020, onder leerlingen die in 2020 de overgang van het basis- naar het voortgezet onderwijs gemaakt hebben (Wave 2). Deze gegevens kunnen we vergelijken met enquêtegegevens van dezelfde leerlingen uit het begin van 2020; vlak voor de pandemie Nederland bereikte (toen de leerlingen nog in groep 8 zaten; Wave 1). Meer specifiek onderzoeken we vier soorten uitkomsten: - Academisch zelfbeeld; - Ouderlijke betrokkenheid; - Ervaringen met de overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs; - Eenzaamheid en sociale contacten. Voor sommige van deze uitkomsten kunnen we de ontwikkelingen bekijken, niet alleen tussen februari 2020 en de herfst van 2020, maar ook soms terugkijkend op de periode van schoolsluitingen. We kijken tevens naar verschillen naar sociaal milieu, gemeten naar tertielen in sociaal-economische beroepsstatus van de ouders.2 Tertielen splitsen de gezinnen op in drie groepen van gelijke omvang, van lage (1ste tertiel) tot hoge (3e tertiel) sociaal-economische status.