Update over onderzoek onder NVMBR-leden naar effecten van het werken met mri

Description

Gamma (blad voor Radiologen)

Context

MRI-personeel heeft te maken met blootstelling

aan niet-ioniserende elektromagnetische

velden. De belangrijkste daarvan is het statische

magnetische veld van de MRI-scanner, dat

continu aanwezig is binnenin de scanner en als

strooiveld rondom de scanner.

Vanaf het moment dat de Europese Unie in

2004 met een voorstel kwam om beroepsmatige

blootstelling aan elektromagnetische velden te

gaan reguleren door middel van een Europese

Richtlijn [1,2] is de aandacht voor blootstelling van

MRI-personeel aan elektromagnetische velden

van MRI-scanners sterk toegenomen. Wereldwijd

zijn onderzoeksgroepen uit verschillende

vakgebieden zich gaan bezighouden met twee

onderwerpen: 1 het meten of modelleren van de

mate waarin MRI-personeel wordt blootgesteld

aan verschillende soorten elektromagnetische

velden en 2 het onderzoeken van eventuele

gezondheidseffecten die het gevolg zijn van dit

soort blootstellingen.

De Universiteit Utrecht is één van de organisaties

die onderzoek doen naar de effecten van

blootstelling aan elektromagnetische velden

onder werknemers die met MRI-scanners werken.

De NVMBR is, als belangenvertegenwoordiger

van de beroepsgroep, actief betrokken bij de

ontwikkelingen op dit gebied.

In samenwerking met de NVMBR heeft de

Universiteit Utrecht in 2013 een studie opgezet

onder Nederlandse MBB’ers, door het benaderen

van de NVMBR-leden voor deelname aan een

online vragenlijstonderzoek. Dit onderzoek was

ontwikkeld met als doel meer te weten te komen

over kortdurende (gezondheids-)effecten van

blootstelling aan statische magnetische (strooi-)

velden en de mate waarin MBB’ers werkzaam op

de MRI hiervan hinder ondervinden tijdens het

werk.

Eerdere studies onder MRI-personeel lieten

zien dat sommige MBB’ers werkzaam op de

MRI- kortdurende symptomen zoals duizeligheid

ervaren wanneer zij bij een MRI-scanner werken

en dat de kans op deze effecten toeneemt

naarmate de intensiteit van blootstelling aan het

statische magnetische veld van de MRI-scanner

hoger wordt[3,4,5]. Hoeveel medewerkers deze

klachten ervaren is echter nog niet helemaal

duidelijk. Eén van de doelstellingen van de

huidige studie is om daarin meer inzicht te

krijgen. Daarnaast bleek uit eerder onderzoek

dat de drempel voor het ondervinden van

MRI-gerelateerde symptomen sterk verschilt

van persoon tot persoon. Vooralsnog is niet

bekend waardoor deze verschillen in persoonlijke

gevoeligheid worden bepaald. Dit is de eerste

studie naar MRI-gerelateerde effecten waarbij

aanvullende gegevens zijn verzameld over

gezondheidsgeschiedenis en persoonsgebonden

factoren zoals geslacht, leeftijd en leefgewoontes.

Deze informatie kan worden gebruikt om te

onderzoeken of bepaalde groepen mensen

gevoeliger zijn voor het ervaren van MRIgerelateerde

effecten dan anderen.

Deze gegevens zullen de komende jaren worden

gebruikt voor verschillende analyses, die hopelijk

zullen leiden tot nieuwe inzichten over effecten

van blootstelling aan elektromagnetische

velden van MRI-scanners. De resultaten van dit

onderzoek kunnen bijdragen aan een betere

onderbouwing van veiligheidsnormen en (nog)

veiliger werkomstandigheden voor (toekomstige)

MRI-medewerkers en gebruikers van MRIsystemen.

Methodiek

Voor dit onderzoek hebben 1637 NVMBR-leden

binnen de werkvelden Radiologie en Medische

Beeldvorming een uitnodiging ontvangen voor het

eenmalig invullen van een digitale vragenlijst. De

vragenlijst bestond uit drie hoofdonderdelen:

1. Een algemeen deel met vragen over

demografische gegevens (zoals geslacht,

leeftijd) en leefstijl (zoals rook- en drinkgedrag

en caffeïne-consumptie);

2. Een deel over medicatiegebruik, algemene

gezondheid en gezondheid op de werkplek,

waaronder het belangrijkste aandachtspunt van

dit onderzoek: specifieke gezondheidsklachten

die tijdens het werk werden ervaren;

3. Een deel over werk, werkzaamheden en

werkomstandigheden, met vragen over o.a. de

verschillende modaliteiten waar mensen mee

werkten en hoe vaak ze daarmee werkten.

Voor mensen die met MRI werkten, bevatte

de vragenlijst aanvullende vragen over o.a. de

frequentie van de werkzaamheden met MRI, de

verschillende MRI-scanners waarmee gewerkt

werd en gezondheidsklachten die mensen zelf

toeschreven aan hun werk nabij de MRI-scanner.

Eerste resultaten en geplande

vervolganalyses

Om een zo hoog mogelijke respons te bereiken

ontvingen de geadresseerden over een periode

van vier maanden in totaal drie uitnodigingen:

Twee keer per post en een derde keer per

e-mail. In totaal hebben 491 personen (30%) de

vragenlijst volledig ingevuld. Dit is iets minder dan

vooraf was verwacht (de schatting was dat rond

de 50% van de geadresseerden zou reageren),

mogelijk vanwege de relatief grote omvang van

de vragenlijst: het invullen van de vragenlijst

duurde ongeveer 30 tot 60 minuten. Van de

respondenten is 78% vrouw en de gemiddelde

leeftijd is 44 jaar. Deze aantallen zijn vergelijkbaar

met de totale benaderde groep. Dit betekent dat

de onderzoeksgroep kan worden beschouwd als

representatief voor de NVMBR-leden binnen de

werkvelden Radiologie en Medische Beeldvorming.

De schatting is dat ongeveer 50% van de

Nederlandse MBB’ers lid is van de NVMBR.

Figuur 1 toont de verdeling van beroepsgroepen die

de vragenlijst hebben ingevuld. Het overgrote deel

van de respondenten (90%) is MBB’er. Figuur 2

laat zien met welke modaliteiten de respondenten

werkten. 44% van de respondenten heeft

aangegeven met MRI te werken. Om uitspraken te

kunnen doen over de relatie tussen gerapporteerde

klachten en blootstelling aan elektromagnetische

velden van MRI-scanners is het noodzakelijk

om groepen met verschillende blootstellingen

te vergelijken. Het is daarom heel positief dat de

samenstelling van deelnemers aan dit onderzoek

bestaat uit zowel personen die met MRI-scanners

werken, als ook personen die niet met MRIscanners

werken.

Uit de vragenlijst bleek dat 48% van de voormalige

en huidige MBB’ers werkzaam op de MRI wel

eens gezondheidsklachten heeft ervaren, die zij

zelf in verband brachten met het werken nabij

een MRI-scanner. De meest vermelde klachten

in relatie tot MRI waren duizeligheidsklachten. De

volgende stap is te kijken of dit verband objectief

kan worden vastgesteld, door te analyseren of

duizeligheidsklachten in het algemeen vaker

voorkomen onder MRI-personeel dan onder

niet-MRI-personeel. Aan alle respondenten is

gevraagd welke specifieke gezondheidsklachten

zij tijdens hun werk hadden ervaren gedurende

een periode van vier weken. De eerste analyses

van deze dataset bevestigen wat ook uit eerdere

studies naar voren kwam: MBB’ers die tijdens

de voorgaande vier weken met MRI hadden

gewerkt ervoeren meer duizeligheidsklachten

dan MBB’ers die in diezelfde periode niet met

MRI hadden gewerkt (29% versus 18% met

duizeligheidsklachten). De meest voorkomende

omschrijvingen die respondenten gaven van

hun duizeligheidsklachten waren “een gevoel

van draaiierigheid of duizeligheid” en “een

licht of zweverig gevoel in het hoofd”. Voor

het eerstgenoemde type duizeligheid was de

relatie met MRI sterker dan voor andere typen

duizeligheid.

Momenteel wordt uitgezocht of er bepaalde

factoren zijn die invloed hebben op dit verband

tussen het werken met MRI en het ervaren van

duizeligheidsklachten. Er wordt bijvoorbeeld

gekeken naar factoren die aan de werkomgeving

gebonden zijn, zoals werkstress, fysieke belasting

en het binnenklimaat van de werkplek. Daarnaast

wordt onderzocht of leeftijd, geslacht, algemene

gezondheid, gevoeligheid voor reisziekte,

medicatiegebruik en gezondheidsgedrag zoals

alcohol- en caffeïneconsumptie een rol spelen bij

het ervaren van MRI-gerelateerde duizeligheid.

De veronderstelling is dat deze MRI-gerelateerde

klachten het gevolg zijn van blootstelling aan het

statische magnetische veld van de MRI-scanner.

Informatie over het model en de sterkte van

de MRI-scanners waarmee men heeft gewerkt,

evenals specifieke werkzaamheden die bij een

MRI-scanner zijn uitgevoerd, maken het mogelijk

om voor iedere respondent een schatting te

maken van de mate van blootstelling aan het

statische magnetische strooiveld van de MRIscanners.

De meest gebruikte scanners hadden

een magneetsterkte van 1 tesla, 1.5 tesla of 3 tesla.

Deze variatie in MRI-scanners waarmee men heeft

gewerkt biedt de mogelijkheid om binnen de groep

MBB’ers werkzaam op de MRI te bestuderen hoe

het aantal gerapporteerde klachten samenhangt

met de hoogte van de blootstelling.

Zodra nieuwe resultaten bekend zijn, wordt u

hierover via de Gamma Professional op de hoogte

gehouden.

Alle deelnemers worden van harte bedankt voor

hun waardevolle bijdrage aan dit onderzoek.

Voor meer informatie over het onderzoek van

de Universiteit Utrecht naar blootstelling en

kortdurende klachten van MRI-personeel kunt u

contact opnemen met Kristel Schaap.