Reconstructie: hoe de NVWA gevaarlijke middelen niet aanpakte

Description

Een acuut gevaar voor de volksgezondheid. Dat is het chloormiddel MMS. Toch wordt het door natuurgenezers in ons land verkocht als medicijn. Hoe kan het dat de NVWA niet eerder ingreep? Een reconstructie.

Het is februari 2016 als de Britse voedselwaakhond Food Safety Agency (FSA) alarm slaat. Samen met de National Crime Agency worden leveranciers en websites die chloorproducten als MMS1 en MMS2 verkopen keihard aangepakt. Ook de middelen die er op lijken. Het spul mag niet worden aangeprezen als geneesmiddel, niet als voedingssupplement en ook niet geniepig als 'waterzuivering' voor menselijke consumptie. Want dat is exact wat er gebeurt: verkopers weten dat het niet mag, en smeren ondertussen de heilzame werking tegen kanker, autisme en de ziekte van Lyme aan als 'waterzuivering'. Ook dan is het een 'voedseladditief', zegt de FSA stellig. En dus verboden.

Internationaal aan de bel getrokken
De Britse staatssecretaris voor Volksgezondheid meldt op 9 februari 2016 aan het Lagerhuis dat websites uit de lucht worden gehaald, verkopers aangepakt, en dat internationaal aan de bel wordt getrokken om de kwakzalverij aan te pakken. Al eerder waren er 'publiekswaarschuwingen' aan consumenten, in 2010, ook van onze eigen Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) om de chloormiddelen niet te gebruiken. In Engeland, en wereldwijd, wordt de jaren erna echt doorgepakt. Ook strafrechtelijk. Sommige landen, zoals Canada, verbieden het middel. In Kroatië start de openbaar aanklager een onderzoek omdat ouders hun kinderen 'bleekmiddel' tegen autisme geven. Wereldwijd regent het dan al incidenten - met ernstige gevolgen.

MMS bestaat uit twee vloeistoffen die moeten worden gemengd, waarna de stof chloordioxide ontstaat. Het inademen daarvan kan al gevaarlijk zijn, net als contact met de huid of het inslikken van die vloeistof. Toch is dat precies wat er gebeurt wanneer alternatieve genezers het middel voorschrijven als potentieel wondermiddel bij tal van ziektes en aandoeningen. Ondanks deze waarschuwing blijven mensen het middel kopen in de hoop om op miraculeuze wijze te genezen. In de tussentijd worden twee Nederlandse vrouwen ziek na het gebruik van MMS.

Voedselwaakhond denkt na
Wat gebeurt er met de FSA-waarschuwing in Nederland? Die komt ergens terecht op een bureau bij de NVWA. Onze voedselwaakhond denkt na. Belt met nog wat andere landen. Vraagt zich af hoeveel gebruikers er nou echt zijn. Of er sektarische clubjes zouden zijn die als 'hoogrisico-groep' misschien speciale aandacht verdienen. Om zich vervolgens af te vragen hoe groot het probleem 'daadwerkelijk' is.

Op 25 november 2016 vraagt de NVWA aan experts van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) om advies over MMS1 (vloeistof) en MMS2 (tabletten). Het RIVM concludeert op 10 februari 2017 dat het goed mis is met deze producten, en waarschuwt in het definitieve, alarmerende advies van krap een maand later (9 maart 2017) dat er een acuut risico voor de volksgezondheid is.
Het gaat hier om toxisch – giftig – spul, en de grenswaarden die een mens kan verdragen worden ruim overschreden. 'Het gebruik is niet veilig. Ernstige gezondheidsrisico’s kunnen niet worden uitgesloten vanwege ruime tot zeer ruime overschrijving van de veilig geachte blootstelling.' Het RIVM wijst er dan op dat het middel juist bestemd is voor kwetsbare bevolkingsgroepen, zoals ernstig zieken en pasgeboren baby’s.

En dan blijft het een tijdje stil. Internationaal worden MMS en gelijksoortige middelen steeds meer aangepakt. Onze NVWA zegt in de periode sinds 2010 een 'aantal keer' tegen verkopers: joh, je mag die 'gezondheidsclaim' niet gebruiken, want als je dat doet gaan we misschien optreden. Ondertussen wordt het middel op allerlei websites nog steeds aangeprezen en verkocht.
Op 24 oktober 2017 vraagt de NVWA eerst opnieuw om advies aan het RIVM. Maar hoe zit het dan met middeltjes die erop lijken, en die aan de man worden gebracht als waterzuivering: Maltesian Mineral Solution No1 Classic en No3? Ook dit wordt door natuurgenezers verkocht als 'medicijn'. Het RIVM bestudeert dan de bijsluiters en rapporteert op 2 november dat het met No 3 allemaal wel lijkt los te lopen, maar dat bij No1 'gezondheidseffecten niet kunnen worden uitgesloten', omdat alles staat of valt met de dosering. Omdat het 'productinformatieblad' niet zegt in welke verhouding natriumchloriet en zoutzuur gemengd moeten worden, kunnen mensen hogere doseringen binnen krijgen dan gewenst.

Later zal het RIVM tegen RTL Nieuws zeggen dat MMS No1 Classic dús een risicovol middel is. Het is een middel met een iets andere naam, maar met dezelfde werkzame stoffen én risico’s als de klassieke MMS, bevestigt toxicoloog Martin van den Berg van de Universiteit Utrecht.

Handhaving
Ondertussen studeert de NVWA nog steeds op het vórige advies uit maart 2017. Op 30 januari 2018 concludeert het Bureau Risicobeoordeling (BuRo) dat er inderdaad een probleempje is. Inderdaad, ruim 10 maanden na het RIVM-onderzoek, bijna 2 jaar na de alarmering uit Londen. De directeur stelt een advies op aan de Inspecteur-Generaal van de NVWA. Die stelt: voorkom vanaf nu het in de handel brengen van MMS1 en MMS2 vanwege het 'acuut en chronisch gezondheidsrisico', alarmeer nu Europa dat dit spul niet gebruikt mag worden vanwege de gerapporteerde incidenten, en maak nú alvast Nederlandse wetgeving om eventuele verdere handel in MMS onmogelijk te maken. (Over het middel MMS als ‘waterzuivering’ – zoals No1.- interpreteert de directeur van BuRo zelf dat het 'verwaarloosbare risico’s' oplevert.

Half maart 2018 zoekt de NVWA de publiciteit. Alles is netjes afgestemd met betrokken ministeries. Onze waakhond gaat 'handhaven', zoals dat zo mooi heet. Wat betekent dat? Dat ergens in juni inspecteurs van de NVWA op pad gaan, want 'het opzetten van een inspectietraject neemt enige tijd in beslag'. Tot dusver, zegt de NVWA, zijn er 5 (web-) winkels geïnspecteerd; in 2 gevallen zijn 'maatregelen' genomen. En inderdaad – twee websites zijn 13 juni uit de lucht, omdat zij de middelen aansmeerden als gezondheidsproducten.

Waar blijft trouwens de nationale wetgeving, vraagt RTL Nieuws dinsdag aan het ministerie van Volksgezondheid? Niet nodig, zegt het ministerie. Het kan zonder.

Nog steeds makkelijk verkrijgbaar
Dat is niet het hele verhaal. Zoals uit onderzoek van RTL Nieuws blijkt, is MMS nog steeds eenvoudig verkrijgbaar. En soortgelijke producten, zoals No1 Classic, waar RIVM en NVWA van mening verschillen over de vraag of er risico’s zijn voor de volksgezondheid – en het erop lijkt dat de NVWA niet goed heeft begrepen, en dat dus een advies van het RIVM is genegeerd. Want schriftelijk laat de NVWA ons inmiddels weten dat bij een 'hogere dosering schadelijke effecten voor de mens zeker niet zijn uitgesloten'. Dus ook als je het verkoopt en gebruikt als waterzuivering. En dat is wat in de praktijk nu ook gebeurt.

Hoe gaat dat verder in de praktijk, die 'handhaving'? RTL Nieuws had inzage in correspondentie van de NVWA met een leverancier van het MMS1. Eerst levert hij documenten waarin een 'medische claim' staat, met andere woorden: dat het je verlost van ziektes en aandoeningen. Dat mag niet, zegt de inspecteur. Dan vervaardigt de leverancier een nieuw document: nee, geen medische claim, maar 'waterzuivering'. Oke, zegt de NVWA, dan is het oude document nu van tafel, en beoordelen we het nieuwe document. Alsof de politie tegen een notoire hardrijder zegt; komt u nog eens langsrijden, maar dan iets langzamer, en dan zien we wel of u een boete krijgt.

SP en VVD willen opheldering
Bij de NVWA gaat dat trouwens nog weer anders. Want wat krijgt de leverancier van MMS te horen? Aha, u verkoopt geen levensmiddel of voedingssupplement, maar een waterzuiveringsproduct. Kijk aan. U stelt dat het een 'waterdesinfectans is'. "Ter plekke konden we niet beslissen wat u nu verkoopt." En: "De regelgeving aangaande waterdesinfectans ligt buiten ons kennisveld; daarvoor moet u bij onze NVWA-collega’s van non-food zijn." Kafka in Holland, 2,5 jaar nadat de Britse FSA de alarmbel luidde.

Dat de NVWA jarenlang heeft gewacht met het verbieden van een gevaarlijk middel noemt de SP zorgelijk. "Het gaat om een middel dat gevaarlijk is. Hier loopt de volksgezondheid gewoon gevaar", zegt Tweede Kamerlid Frank Futselaar. De VVD is bezorgd dat de NVWA een belangrijk advies van het RIVM opzij schuift en zelf conclusies trekt. "Dit onderzoek is niet voor niets uitgevoerd", zegt Kamerlid Helma Lodders. Zowel SP als VVD willen opheldering van de minister.