Parijse smog is de uitzondering op de regel

Description

Chemisch Weekblad

Parijse smog is de uitzondering op de regel

 

Door ‘ouderwetse’ wintersmog was de Eiffeltoren een paar dagen onzichtbaar. Maar Parijs was zeker geen Beijing.

 

Een geel-bruine waas verhulde half maart de Eiffeltoren. “Door een hogedrukgebied, weinig wind en een nog zwakke zon bleef de koude onderste luchtlaag op haar plek”, vertelt Maarten Krol hoogleraar Luchtkwaliteit en atmosferische chemie van Wageningen Universiteit. De vervuiling hoopt zich dan op. “Eigenlijk een typisch geval van ouderwetse wintersmog.”

In de jaren vijftig en zestig hadden veel Europese steden ’s winters last van smog wanneer de kolenkachels brandden. Berucht was Londen. Bert Brunekreef, hoogleraar milieuepidemiologie aan de Universiteit Utrecht: “In de winter van 1952 konden lange mensen hun schoenen zelfs niet meer zien. De sterfte lag toen drie tot vier maal zo hoog als normaal. Het was dé aanleiding voor luchtkwaliteitszorg in Europa.”

 

Beijing

Smog is een mix van fijnstof en (afhankelijk van tijd en plaats) ozon (O3), stikstof- en zwaveloxiden (NOx, SOx), koolwaterstoffen en andere verontreinigingen. Belangrijke bronnen zijn de industrie, kolencentrales en autoverkeer, maar ook bosbranden, Saharazand en zeezout. In Parijs piekte de fijnstofmeter 185 microgram/m3 (PM2.5: deeltjes met een aerodynamische diameter < 2.5 micrometer). Dat valt in de categorie ‘erg ongezond’. De EU hanteert een grens van 25 (jaargemiddelde) en de Wereldgezondheidsraad adviseert een niveau <10.

Brunekreef noemt de Parijse smog “een incident”. Sinds de jaren zestig is de lucht aanzienlijk opgeklaard. In Nederland dateert de laatste ernstige smog van nieuwjaarsnacht 2008. De luchtvervuiling neemt elk jaar weer af. Al gaat dat in de 21^e eeuw een stuk minder snel dan in de jaren tachtig. De SO2-uitstoot is zo gedaald dat ze niet meer wordt gemonitord. Maar Nederland, zeker Zuid-Nederland, is wel een hotspot wat betreft fijnstof en NOx. De luchtvervuiling is te volgen via www.lml.rivm.nl of aqicn.org/city/all/.

Voor langdurige, ernstige smog moeten we naar opkomende economieën. Naar steden als Delhi en Beijing. De gemiddelde PM2.5 in de Chinese hoofdstad bedroeg 90 microgram/m3 in 2013. In januari werd er op de Amerikaanse ambassade zelfs een record piekwaarde van 723 gemeten. Rijke en hoogopgeleide Chinezen zoeken inmiddels elders een woon- of werkplek. Ook is er een bloeiende handel in mondkapjes en luchtfilters. Het Japanse bedrijf Panasonic keert medewerkers in de stad een smogcompensatie uit om ze te behouden.

 

Longkanker

Terwijl de verontreiniging in Europa afneemt, neemt de kennis over de schadelijke effecten toe. Ook onder de Europese norm zorgt fijnstof voor vroegere sterfte, concludeerden een vijftigtal onderzoekers begin maart in de Lancet. Het gaat om een grote epidemiologische studie (Escape) waarbij in totaal 367.251 Europeanen zijn gevolgd. De Utrechtse milieuepidemioloog Rob Beelen is eerste auteur: “We laten zien dat langdurige blootstelling aan fijnstof het leven verkort. Pas onder 10 microgram/m3 is het effect niet meer hard te maken.” Fijnstof verhoogt het risico op luchtwegaandoeningen en hart- en vaatziekten. De Escape studie voegt daar ook laag geboortegewicht en longkanker aan toe.

Is Parijse smog schadelijker dan smog in Beijing, of omgekeerd? “Vooralsnog lijken de overeenkomsten groter dan de verschillen”, zegt Brunekreef. “Fijnstof is een ratjetoe. Zowel qua grootte als vorm van de deeltjes, en voor wat betreft stoffen die er op- of inzitten. Het is lastig om verbanden tussen gezondheid en al die specifieke eigenschappen te vinden.” Beelen: “Wij hebben niet alleen fijnstof gemeten, maar ook NO2 concentraties. En er zijn elementanalyses gedaan. Fijnstof varieert in samenstelling binnen Europa, bijvoorbeeld in gehaltes aan metalen. Maar tot nu toe zien we geen duidelijk verband met gezondheidseffecten.”

 

50 km per uur

In Parijs werd de helft van de auto’s van straat verbannen. De rest mocht niet harder dan 50 km per uur. Ook in België waren er snelheidsbeperkingen. In Zuid-Nederland ...[getallen].... Maar maatregelen nam Nederland niet. Maarten Krol: “Het verkeer draagt naar schatting 10-20 procent bij. De overheid vindt de mogelijke reductie niet in verhouding staan tot de overlast en ‘paniek’. Persoonlijk ben ik wel voorstander van alarmering. Voor de bewustwording, maar ook om joggers te waarschuwen.”