‘Gifei’ vergroot druk op Rutte II

Description

NRC Handelsblad

09 August 2017 NH Woensdag

Den Haag; Blz. 2

956 woorden

‘Gifei’ vergroot druk op Rutte II

Hugo Logtenberg; Thijs Niemantsverdriet

Den Haag.

ABSTRACT   bestuurlijke verantwoordelijkheid   In het demissionaire kabinet lopen de spanningen op over het fipronilschandaal. Want wie is er verantwoordelijk?   De vraag of de gedwongen partnerkeuze van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie tot een huwelijk gaat leiden, is niet de enige prangende vraag bij de herstart van de onderhandelingen deze woensdag. Op de achtergrond speelt nog een andere: hoe lang houdt het demissionaire kabinet van VVD en PvdA nog stand? De twee partijen raken sinds de genadeloze afstraffing van de sociaal-democraten bij de verkiezingen in maart steeds meer van elkaar vervreemd.   De nieuwste breuklijn: het ‘fipronilschandaal’, dat behalve de pluimveesector ook het demissionaire kabinet Rutte II raakt. Politiek verantwoordelijk, nu de volksgezondheid centraal staat door de aangetroffen gifeieren, is minister Edith Schippers (VVD). Maar verantwoordelijk voor de voedselveiligheid is staatssecretaris van Economische Zaken Martijn van Dam (PvdA). Simpel gezegd: Van Dam gaat over de kip en het ei, Schippers over de mensen die ze opeten.   De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) waakt, onder de politieke verantwoordelijkheid van de PvdA’er, over de voedselveiligheid. Een belangrijke taak in tijden dat het consumentenvertrouwen al vaker op de proef is gesteld. Een miljoen kippen   Van Dam zei in mei 2016 nog: „In Nederland is het voedsel veiliger dan ooit. Maar het vertrouwen is lager dan ooit." Om daar aan toe te voegen: „Dat moet ik me aantrekken." De vraag is, nu naar verwachting ruim een miljoen kippen zullen moeten worden afgemaakt, of Van Dam en ‘zijn’ NVWA zich het ‘fipronilschandaal’ op tijd hebben aangetrokken.   De NVWA werd al in juni gewezen op de verboden werkwijze van het reinigingsbedrijf ChickFriend. Desondanks kon het bedrijf uit Barneveld nog weken doorgaan met zijn werkwijze met het verboden insecticide fipronil. Daarvoor kan de toezichthouder mogelijk bestuursrechtelijk aansprakelijk worden gesteld.   In de consternatie die na de ontdekking van de besmette eieren ontstond, stuurde toezichthouder NVWA vorige week dinsdag één van haar topmensen naar de actualiteitenrubriek Nieuwsuur. De man ging in de fout door álle eieren verdacht te verklaren: „Als iemand zegt ‘tot zondag kan ik leven zonder ei’, zou ik dat aanraden." Een advies dat een dag later alweer moest worden ingetrokken, tot grote ergernis van de toch al kwetsbare kippenboeren. Hoogleraar toxicologie Martin van den Berg reageerde op de uitspraak op de site van de Universiteit Utrecht: „Dat was duidelijk te kort door de bocht en ondoordacht."   Een pijnlijk oordeel voor Van Dam, temeer hij zelf nog op vakantie was op het moment van de gewraakte uitspraak. De NVWA (2.580 medewerkers) geldt als een van de kwetsbaarste ambtelijke organisaties van Den Haag. Een „zorgenkind", volgens verschillende Kamerleden.   Het gevolg: een waslijst aan Kamervragen, afkomstig van alle partijen. Daaronder de vragen: wie wist wanneer wat? En: welke bewindspersoon is er nu eigenlijk (eind)verantwoordelijk? De onafhankelijke Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft inmiddels een onderzoek ingesteld. Ook al geen geruststellende gedachte voor de betrokken kabinetsleden. Ongevallenlijst   Het is niet de eerste keer dat de spanning in het demissionaire kabinet oploopt. Vicepremier Lodewijk Asscher eiste eerder al, in zijn rol als PvdA-fractievoorzitter, dat de lerarensalarissen omhoog moeten. Anders zoekt de VVD het maar alleen uit.   Ook het verleden kent voorbeelden van kabinetten die na verkiezingen alsnog in de problemen kwamen. Het kabinet Balkenende III (CDA en VVD) kreeg in demissionaire status te maken met een door de Tweede Kamer afgedwongen ‘kinderpardon’. Dat weigerde minister Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken, VVD) uit te voeren. Het gevolg: politieke chaos.   Voor het uitgeregeerde kabinet van VVD en PvdA dreigen, door Asschers eis en het eierschandaal, zware laatste maanden. En hoe langer de formatie duurt, hoe groter de kans op nieuwe ongelukken.   Martijn van Dam maakt de afloop sowieso niet meer mee als staatssecretaris. Hij vertrekt op 1 september naar de Nederlandse Publieke Omroep. Vanaf dat moment zijn de kippen en de vergiftigde eieren de verantwoordelijkheid van minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD).   Onderzoek Onderzoeksraad neemt systeem voedselveiligheid onder de loep   De Onderzoeksraad voor Veiligheid stelt een officieel onderzoek in naar het schandaal met fipronileieren. Miljoenen eieren met een zeer lage en waarschijnlijk ongevaarlijke dosis van het bestrijdingsmiddel fipronil zijn ondanks allerlei controlemechanismen in supermarkten in diverse Europese landen terechtgekomen. „De Raad wil nagaan waarom het middel niet eerder is opgemerkt en wat de rol van de pluimveesector en de overheid daarbij is geweest", staat in een verklaring. Het gaat de Raad naar eigen zeggen niet om de vraag hoe gevaarlijk fipronil is, of wie precies schuldig is, maar om hoe het systeem voor voedselveiligheid in Nederland functioneert.   Dinsdag werd ook bekend dat minuscule restanten van fipronil ook terecht zijn gekomen in kippenvlees en producten waarin eieren zijn verwerkt, zoals mayonaise en eierkoeken. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bevestigt berichtgeving van de NOS daarover. Omdat het in deze producten gaat om nog lagere doses fipronil, is het zeer onwaarschijnlijk dat die een gevaar opleveren voor de gezondheid, volgens de NVWA. Er zijn naar aanleiding van de nieuwe bevindingen dan ook geen nieuwe producten uit de schappen gehaald.   De Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI) liet de afgelopen weken verschillende producten met eieren als ingrediënt testen. Volgens de FNLI is er geen reden voor terugroepacties.