Hoe meet je bewuste taalvaardigheid? Grammaticaal redeneren in de vakken Nederlands, Engels en Duits

Description

Inleiding, onderzoeksdoel en context
Het talenonderwijs op Nederlandse middelbare scholen is weinig gericht op bewuste taalvaardigheid. Leer- en toetsactiviteiten focussen zich voornamelijk op ‘het goede antwoord’, in plaats van de redenering die daaraan voorafgaat. Deze deelstudie had dan ook als doel om enerzijds vast te stellen van welke kennis vwo4-leerlingen gebruik maken bij het oplossen van grammaticale taken en anderzijds of ze bij het oplossen gebruik maken van kennis die ze bij een van de andere vakken hebben opgedaan.

Theoretisch kader
We expliciteren welke typen kennis bij grammaticaal redeneren kunnen worden onderscheiden. Bovendien beschrijven we hoe de overdraagbaarheid van expliciete kennis kan worden vastgesteld. Vervolgens zoomen we in op twee typen opgaven waarmee het grammaticaal redeneren gestimuleerd kan worden: grammaticaliteitsbeoordelingen en ontleedopgaven.

Onderzoeksvragen
1. In hoeverre doen leerlingen een beroep op impliciete dan wel expliciete kennis bij a) grammaticaliteitsbeoordelingen en b) ontleedopgaven?
2. Naar welk vak (Nederlands, Engels Duits) is de gerapporteerde expliciete kennis terug te voeren?

Methode van onderzoek
Met de ontworpen taak werd het inzicht negen vwo 4-leerlingen in het concept grammaticale functie getoetst. We gebruikten daarbij voor de drie talen:
a. zes (foutief-)beknopte bijzinnen, waarvan ze de grammaticaliteit beoordeelden.
b. zes syntactisch-ambigue zinnen, waarbij ze beoordeelden welke context(-en) in overeenstemming was/waren met de gegeven zin (of juist daarvan afweken)
c. drie samengestelde zinnen, die ze redekundig ontleedden.
Na afloop rapporteerden ze mondeling hoe ze tot hun antwoorden waren gekomen en werd elk audiobestand verbatim uitgeschreven. Op basis van een codeerschema werden sequenties gecodeerd als expliciet wanneer er een regel werd gerapporteerd en als impliciet wanneer leerlingen in plaats daarvan refereerden aan hun taalgevoel of de taalwerkelijkheid.

Conclusies
De leerlingen bleken bij de grammaticaliteitsbeoordelingen voornamelijk impliciete kennis te gebruiken (o.a. taalgevoel), terwijl ze bij de ontleedopgaven, ongeacht de doeltaal, voornamelijk expliciete kennis inzetten (d.w.z. aangeleerde kennis en/of ezelsbruggetjes). Bij de Engelse en Duitse opgaven werd kennis vanuit het Nederlands benut, terwijl dat andersom niet het geval was.

Wetenschappelijke en praktische relevantie
Van ontleedopgaven, die uitsluitend in het schoolvak Nederlands worden benut, is nog niet eerder vastgesteld in hoeverre men impliciete en expliciete kennis gebruikt. Voor grammaticaliteitbeoordelingen (GJT’s) is dit wel vastgesteld in tweedetaalverwervingsonderzoek (o.a. R. Ellis 1991; 2005), maar nog niet in de context van moedertalen. We hebben in dit onderzoek gekozen voor een combinatie van beide typen opgaven omdat ze mogelijk verschillende soorten kennis bloot kunnen leggen en ons daarmee inzicht verschaffen in welk type opgaven we in vervolgonderzoek kunnen gebruiken ten behoeve van het meten van bewuste taalvaardigheid.

Aansluiting bij het congresthema
Interactie vormt de basis van leren. In deze studie worden de eerste aanzetten gedaan tot een taaloverstijgende visie op talenonderwijs op middelbare scholen, gericht op bewuste taalvaardigheid.

Interactie
Ik zal (m.b.v. Padlet) inventariseren welke vragen er in het publiek leven rondom grammaticaonderwijs. Bovendien zal het publiek enkele opgaven uit het onderzoek maken om het verschil met de huidige praktijk te ervaren (via Office forms). Aan het eind van de presentatie zullen we (m.b.v Padlet) andere toepassingen van het vakoverstijgende perspectief op bewuste taalvaardigheid verkennen.

Referenties
Ammar, A., Lightbown, P. M., & Spada, N. (2010). Awareness of L1/L2 differences: Does it matter? Language Awareness, 19(2), 129-146.
Bardel, C., & Falk, Y. (2007). The role of the second language in third language acquisition: The case of Germanic syntax. Second Language Research, 23(4), 459-484.
Bell, P., Fortier, V. & Gauvin, I. (2020). Using L1 knowledge about language during L2 error correction: do students make cross-linguistic connections? Language Awareness, 1-19.
Birdsong, D. (1989). 1989: Metalinguistic performance and interlinguistic competence. Berlin: Springer-Verlag.
Bonset, E. H., & Hoogeveen, M. (2010). Taalbeschouwing: Een inventarisatie van empirisch onderzoek in basis-en voortgezet onderwijs. SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling.
Bonset, H., Meestringa, T., & Ravesloot, C. (2007). Handreiking schoolexamen Nederlands havo/vwo. Handreiking schoolexamen Nederlands havo/vwo. Herziening naar aanleiding van het referentiekader taal, 35-75.
Bowles, M. A. (2011). Measuring implicit and explicit linguistic knowledge: What can heritage language learners contribute? Studies in second language acquisition, 33(2), 247-271.
Carter, R. (2003). Language awareness. ELT Journal, 57(1), 64–65.
Cook, V. (2003). Changing the first language in the L2 user’s mind. Effects of the Second Language on the First, 1, 1-18.
Coppen, P. A. (2009). Leren tasten in het duister. (Inaugurale rede) Radboud Universiteit Nijmegen: Thieme MediaCenter.
Coppen, P. A. (2010). De taal is een rommeltje. In: Hulshof, H. & Hendrix, T. (red.). Taalkunde in het voortgezet onderwijs. Special Levende Talen Magazine. Amsterdam: Levende Talen, 26-29.
Coppen, P. A. (2011). Grammatica is een werkwoord. In S. Vanhoorn & A. Mottart (Red.), Vijfentwintigste conferentie HSN (pp. 222-228).
Ellis, N. C. (2005). At the interface: Dynamic interactions of explicit and implicit language knowledge. Studies in second language acquisition, 27(2), 305-352.
Ellis, N. C. (2008). Implicit and explicit knowledge about language. Encyclopedia of language and education, 6, (pp. 1-13).
Ellis, R. (1991). Instructed second language acquisition: Learning in the classroom. Wiley-Blackwell.
Ellis, R. (2004). The definition and measurement of L2 explicit knowledge. Language learning, 54(2), 227-275.
Ellis , R. (2005). Measuring implicit and explicit knowledge of a second language: A psychometric study . Studies in Second Language Acquisition , 27 , 141 – 172 .
Ellis, R. (2009). Corrective feedback and teacher development. L2 Journal, 1(1).
Falk, Y., Lindqvist, C., & Bardel, C. (2015). The role of L1 explicit metalinguistic knowledge in L3 oral production at the initial state. Bilingualism: Language and cognition, 18(2), 227-235.
Fontich, X., & Camps, A. (2014). Towards a rationale for research into grammar teaching in schools. Research Papers in Education, 29(5), 598-625.
Gass, S. M., & Mackey, A. (2007). Input, interaction, and output in second language acquisition. Theories in second language acquisition: An introduction, 175199.
Gutiérrez, X. (2013). The construct validity of grammaticality judgment tests as measures of implicit and explicit knowledge. Studies in second language acquisition, 35(3), 423-449.
Hedgcock, J. (1993). Well-formed vs. ill-formed strings in L2 metalingual tasks: Specifying features of grammaticality judgements. Second Language Research, 9(1), 1-21.
Hillocks, G. (1986). Research on written composition: New directions for teaching. National Conference on Research in English.
Jarvis, S., & Pavlenko, A. (2008). Crosslinguistic influence in language and cognition. Routledge.
Kecskes I. & Papp, T. (2000). Foreign Language and Mother Tongue. Londen: Lawrence Earlbaum.
Landis, J.R., Koch, G.G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics 33,159–174
Leenders, G. P. M., de Graaff, H. C. J., & van Koppen, J. M. (2019). Verschillen de grammaticale concepten in het moedertaalonderwijs (Nederlands) en het vreemdetalenonderwijs?. In 33ste HSN conferentie (Vol. 33, pp. 336-341). HSN Onderwijs conferentie Nederlands.
Leenders, G. P. M. (2020). Grammaticaal taalbewustzijn in de vakken Nederlands, Engels en Duits: Wie/wat+ waar ben ik nou eigenlijk mee bezig?. Levende Talen Magazine, 107(3), 14-20.
Lightbown, P., & Spada, M. (2000). Do they know what they’re doing? L2 learners’ awareness of L1 influence. Language Awareness, 9(4), 198–217.
Loewen, S. ( 2009 ). Grammaticality judgment tests and the measurement of implicit and explicit L2 knowledge. In Ellis, R., Loewen, S., Elder, C., Erlam, R., Philp, J., & Reinders, H. (Eds.). Implicit and explicit knowledge in second language learning, testing and teaching (pp. 94 – 112 ). Bristol, UK : Multilingual Matters.
McManus, K., & Marsden, E. (2017). L1 explicit instruction can improve L2 online and offline performance: An exploratory study. Studies in Second Language Acquisition, 39(3), 459–492.
Myhill, D., Jones, S., Lines, H., & Watson, A. (2012). Re-thinking grammar: The impact of embedded grammar teaching on students’ writing and students’ metalinguistic understanding. Research Papers in Education, 27(2), 151–163.
Selinker, L. (1969). Language transfer. General linguistics, 9(2), 67.
Sheen, R. (2202). Key concepts in ELT: ‘Focus on form’ and ‘focus on forms’. ELT Journal 56(3), 303-305. Oxford: Oxford University Press.
Spada, N., & Lightbown, P. M. (2008). Form‐Focused Instruction: Isolated or Integrated? TESOL Quarterly, 42(2), 181–207.
Su, I. R. (2001). Transfer of sentence processing strategies: A comparison of L2 learners of Chinese and English. Applied Psycholinguistics, 22(1), 83-112.
Tordoir, A. & Damhuis, R. (1982). Grammatica en vreemde talenonderwijs in de brugklas. Een onderzoek naar de aansluiting van het moedertaal-grammaticaonderwijs op het vreemde talenonderwijs. Amsterdam: SCO.
Ullman, M. T. (2016). The declarative/procedural model: a neurobiological model of language learning, knowledge, and use. In Neurobiology of language (pp. 953-968). Academic Press.
Van Gelderen, A. (2010). ‘Does Explicit Teaching of Grammar Help Students to Become Better Writers?’ In: T. Locke. Beyond the Grammar Wars. New York/London: Routledge, p. 109-128.
Van Rijt, J., & Coppen, P. A. (2017). Bridging the gap between linguistic theory and L1 grammar education–experts’ views on essential linguistic concepts. Language awareness, 26(4), 360-380.
Van Rijt, J., Wijnands, A. & Coppen, P. A. (2020). How secondary school students may benefit from linguistic metaconcepts to reason about L1 grammatical problems. Language and Education 34(3), 231-248.
White, J., & Horst, M. (2012). Cognate awareness-raising in late childhood: Teachable and useful. Language Awareness, 21(1-2), 181–196.
White, J., Munoz, C., & Collins, L. (2007). The His/Her challenge: Making progress in a “regular” second language program. Language Awareness, 16(4), 278–299.
Zobl, H. (1992). Prior linguistic knowledge and the conservation of the learning procedure: Grammaticality judgments of unilingual and multilingual learners. Language transfer in language learning, 176-196.

Period	7 Jul 2021 → 9 Jul 2021
Event title	Onderwijs research dagen 2021: Interactie
Event type	Conference
Location	Utrecht, NetherlandsShow on map
Degree of Recognition	National